Tussen objectivisme en subjectivisme (5)

Deze week de eerste poging om een associatieve reeks te maken vanuit alle foto's die ik tot nu toe toe gemaakt heb in dit project, een reeks die dan uiteindelijk moet leiden tot de opzet van een boek waarvan de concept-presentatie is gepland voor over twee weken. Het valt niet mee, moet ik zeggen, en na de eerste pogingen, met alle gemaakte foto's op tafel, ben ik nog eens gaan nadenken wat voor typen beeld-associaties je eigenlijk kunt bedenken.
Ik kwam tot de volgende drie categorieen:
1. beelden kunnen elkaar tegenspreken: dit leidt tot verwarring en ontwrichting en twijfel bij de kijker (een soort provocatieve strategie);
2. beelden kunnen elkaar versterken: dit leidt tot een soort strijdkreet
waardoor de kijker het gevoel heeft dat hij/zij overtuigd moet worden/wordt (een soort activistische strategie);
3. beelden kunnen elkaar aanvullen/complementeren: dit leidt tot een zekere rust en balans bij de kijker: hij/zij snapt het verhaal en daarmee is het verhaal ook meteen 'uit' ('je-neemt-de-kijker-bij-de-hand-strategie').
Helpt deze categorisering? In zekere zin wel: ik weet in ider geval dat ik niet voor de derde strategie wil gaan (te saai) en slechts heel af en toe voor de tweede (te 'apostolisch'). De eerste associatie-strategie is de meest interessante: je zet de kijker in eerste instantie op het verkeerde been en dat leidt tot nieuwsgierigheid en nadenken; de uitdaging is, denk ik, om dit zodanig te doen dat je je kijker niet verliest maar dat hij/zij juist gretiger wordt om het verhaal te gaan doorgronden. Dit lijkt allemaal heel logisch. Nu de toepassing nog..:-)

Tussen objectivisme en subjectivisme (4)

'Just hang around and observe': dat is een definitie van antropologie die ik een paar jaar geleden tegenkwam. En tevens het motto waarmee ik deze werk werkte. Na de suggestieve associaties van vorige week heb ik me deze week op een nieuw onderwerp gericht: het leven dat zich afspeelt op een groot station, waar reizigers aankomen en vertrekken, waar ze lang moeten moeten wachten dan wel zich juist moeten haasten, waar ook altijd mensen rondhangen die niets met reizen te maken hebben en waar tegenwoordig in toenemende mate ook een soort dreiging voelbaar is, al was het alleen maar vanwege de grote hoeveelheid beveiligingscamera’s en beveiligingsagenten, die juist de dreiging proberen te reduceren. Ik heb met een hele kleine digitale point-and-shoot camera een hele serie breedbeeld opnamen gemaakt, waarbij ik mensen van boven gefotografeerd heb. De opgenomen beelden heb ik vervolgens geanalyseerd op zoek naar kenmerkende illustraties en associaties van de bovengenoemde aspecten. Om het realisme te versterken heb ik de opnames flink uitvergroot, zodat ook de digitale artefacten en kleurruis extra geaccentueerd worden en het big brother versterkt wordt.

Tussen objectivisme en subjectivisme (3)

Een derde onderdeel van deze kwartaalopdracht is het creëren van een serie van acht beelden die samen een associatieve reeks vormen over een bepaald willekeurig onderwerp (‘Wilders of het weer’). Als onderwerp koos ik in de eerste week, voortbordurend op mijn ‘mensen-met-Wilders-in-gedachten-portretten’ een thema dat hieraan is gerelateerd: angst voor de terroristische kant van de Islam. In de buurt van een groot station maakte ik een aantal foto’s, die op een zeer subjectieve en suggestieve manier een aantal vooroordelen aan elkaar ‘plakken’ waardoor er een zeer donker en angstwekkend beeld ontstaat. Een sfeer die erg geassocieerd is met beelden die we kennen van de 'zwarte weduwen' uit Dagestan. Opnieuw blijkt hier hoe je de grens tussen feit en fictie gigantisch kunt vervagen als je beelden losmaakt van hun oorspronkelijke context en ze vervolgens op een zeer suggestieve en associatieve wijze combineert. Hieronder enkele foto's uit deze reeks.

Tussen objectivisme en subjectivisme (2)

Het tweede onderdeel van deze kwartaalopdracht was het maken van een serie van 6 foto's over een actie, die geworteld moet zijn in de werkelijkheid, maar waarbij je ook de werkelijkheid een handje kunt helpen. De serie moet gemaakt zijn met een telefooncamera, waarmee je zaken als diafragma en sluitertijd niet gericht kunt beheersen. Ik heb diverse acties vastgelegd. Het meest beviel me de serie van de man die pasfoto's had gemaakt in een pasfoto-automaat, maar vervolgens minstens tien minuten stond te wachten omdat zijn alsmaar niet te voorschijn kwamen..... Oh ja, de serie waarin op een Michelango-achtige manier blikjes worden doorgegeven bevalt me eigenlijk ook wel!

Tussen objectivisme en subjectivisme (1)

Alweer ruim drie weken bezig met de laatste kwartaalopdracht van dit (studie-)jaar en nauwelijks tijd gehad om even te reflecteren. Dat wil zeggen: nauwelijks tijd om te reflecteren op deze weblog, want reflecteren over het project als zodanig gebeurt dagelijks. Vele malen per dag zelfs! Dit is dan ook een project dat alle aanleiding geeft om erover te piekeren, want het is een verre van gemakkelijke opdracht. Er staan immers drie documentaire strategieën centraal (1. de provocateur, 2. de activist en 3. de antropoloog)en de weekopdrachten dienen als in een soort hogedrukpan onder grote pressie tot stand te komen. De eerste week was nog redelijk easy going met 'antropolgisch' getinte interviews met mensen die ergens voor of tegen zijn. Mijn onderwerp: de Lange Wapper in Antwerpen. De tweede week echter ging het pas echt los: zes portretten maken met een middenformaatcamera van mensen die een (zelfde of juist verschillende) mening hebben over een bepaald onderwerp. Allerlei geweldige ideeën dwarrelden door mijn hoofd, maar wat al snel bleek was dat het portretteren van zes personen die (zichtbaar) tot een en dezelfde groep behoren, niet iets is dat je binnen een week kunt organiseren. Vandaar dat ik ervoor koos om zes willekeurige personen te benaderen (bekend en onbekend. De interventie die ik deed was hen bewust na te laten denken over hetzelfde onderwerp en hen op dat moment te portretteren. Als onderwerp koos ik 'Wilders'. Eerst vroeg ik hen na te denken over Wilders en hun mening in hun gelaat tot uitdrukking te brengen; dan vroeg ik hen hetzelfde te doen, maar dan aan Cohen te denken, in de hoop dat dat een contrast zou opleveren. Tenslotte vroeg ik heb nogmaals aan Wilders te denken en op dat moment drukte ik de sluiter van mijn tweeogige Rolleiflex af. Hierbij enkele van mijn foto's. De grootste les die ik achteraf leerde is dat ik mijn geportretteerde mensen had moeten vragen te denken aan een een onderwerp met veel meer emotionele impact, een veel meer persoonlijk onderwerp dus. Dat had er naar alle waarschijnlijkheid toe geleid dat ik meer expressie op hun gezichten had kunnen vastleggen.

Wachten voor een rood stoplicht

Met de op 12 maart genoteerde gedachten in mijn hoofd ben ik vorige week het 'wachten-voor-een-rood-stoplicht-gedrag' gaan bestuderen. Met de geweldige hulp van Wout Nooitgedacht en zijn HD videocamera heb ik een aantal filmfragmenten kunnen vastleggen, waarin zo'n beetje alle hier beneden genoemde gedragingen te zien zijn. Het komt er nu op aan te beslissen wat ik er verder mee ga doen: Welk gedrag benadrukken? Waarom? Hoe?
Evenzovele vragen om deze week een antwoord op te vinden. Hier alvast een 'ruw fragment':

Waiting for a traffic light #01 from Jos Jansen on Vimeo.

Waar ben ik eigenlijk naar op zoek?

Een goede vraag! Ik las laatst dat wij ongeveer een kwart van ons leven bezig zijn met wachten en het specifieke wachten voor een rood stoplicht is daar zeker een substantieel deel van. Het extra interessante van het wachten voor een stoplicht is dat je in beslotenheid van de cocon van je auto zit en je daardoor tot op zekere hoogte beschermd voelt ten opzichte van de ‘boze buitenwereld’. Al doordenkend over wachten kom je al snel op allerlei emotionele aspecten ervan. Mijn vraag spitst zich toe op: kan ik die verschillende emotionele aspecten van wachten zichtbaar maken bij mensen die in hun auto zitten en op een rood stoplicht zitten te wachten? Emotionele elementen die me te binnen schieten zijn:
- Verveling
- Ongeduld
- Afleiding zoeken
- Wanhoop
- Agressie
- Waakzaamheid
Ik ga proberen die aspecten zichtbaar te maken, al of niet in een 'in-car' omgeving.

Experiment 3

Als derde experiment heb ik me gericht op ‘de arena’ die ik verder inhoudelijk wil verkennen, namelijk de circa 45 seconden die we moeten wachten bij een rood stoplicht. Ik heb er hier voor gekozen dit vast te leggen op video en die zoveel als mogelijk ‘op te rekken’, zodat de minimomenten binnen die 45 seconden in al hun details zichtbaar kunnen worden. Overigens is dat wel moeilijk als je niet beschikt over een high speed camera die 300 beeldjes per seconde kan maken..:-). Als ik deze beelden evalueer, geven ze nog niet, of slechts ten dele, weer waar ik eigenlijk op zoek naar ben. Maar wat is dat eigenlijk?

Waiting #01 from Jos Jansen on Vimeo.

Experiment 2

Als tweede experiment heb ik me gericht op de vraag hoe ik videobeelden zodanig kan vertragen dat een kort moment als het ware 'uitgesponnen' wordt? Als basis heb ik genomen een videofilm die ik deze zomer heb gemaakt van een magnolia waar af en toe bijen op 'duiken'. Door het beeld sterk te vertragen en via additionele montage heb ik geprobeerd een ‘foto’ te creëren waar af en toe beweging in zichtbaar. Hier een fragment.

Oleander Fragment from Jos Jansen on Vimeo.

Tijd oprekken? 'Beautiful boredom #01..'

Hoe kun je tijd oprekken? Hier enkele foto's van een meisje dat samen met haar vriend(?) precies 45 seconden voor een rood stoplicht moet wachten, gefotografeerd in Alicante. Ik heb geprobeerd de ultieme verveling tot leven te brengen. Of geen verveling maar een te korte eeuwigheid voor een ultieme droom?


beautiful boredom #01 from Jos Jansen on Vimeo.

Lieve Vader in Lava 16.1

Deze week verschijnt Lava 16.1, een paperback uitgegeven door Meulenhoff en gericht op literatuur (korte verhalen) en beeldende kunst. In deze paperback zal 'Lieve vader' vrijwel in zijn geheel worden gepubliceerd, het foto-verhaal dat ik vorig jaar maakte van mijn 88-jarige vader tijdens een periode dat hij een haast onmogelijke operatie moest ondergaan.
Op mijn website (www.josjansenphotography.com) is de hele serie in kleur zien. Tevens heb ik twee nieuwe series toegevoegd: 'Beautiful Boredom' en 'Anneke', over wie binnenkort ook een boek zal verschijnen.

Een nieuw kwartaal 'Onderzoek & Ontwikkeling'

Dit kwartaal even geen fotografie, maar een "minor", gericht op het raakvlak tussen film en fotografie. Hierbij wil ik me in het bijzonder richten op het element ‘tijd’. David Claerbout is een van mijn inspiratiebronnen, bijvoorbeeld zijn videowerk "Ruurlo, Borculoscheweg, 1910" (1997), een digitaal gemanipuleerde oude foto van een dorpsgezicht met enkele mensen, een molen en een boom. Claerbout heeft een hedendaagse video-opname van dezelfde boom in het oude beeld gemonteerd. De boom beweegt zachtjes in een voorbije tijd. Weliswaar lijkt hiermee de oude foto tot leven gekomen, maar anderzijds is de beweging op haar beurt in de tijd bevroren. Een ander voorbeeld is zijn videowerk Dancing Couples (2008): hierbij verschuift de lichtbron heel, heel langzaam en je tast letterlijk in het duister in hoeverre ook de hele scene wellicht miniscuul beweegt. Ik zou me heel graag wat verder willen verdiepen in het zogenaamde 'oprekken' van de tijd. Wat zijn de mogelijkheden hiertoe? Wat zie je ontstaan als je de tijd oprekt? Wat gebeurt er als ik film inzet als fotografie? Of fotografie als film?
Mijn plan voor deze week is heel 'basic':
- (hoe) kan ik een stilstaand beeld tot leven laten komen en daardoor de tijd 'oprekken'?
- (hoe) kan ik videobeelden zodanig vertragen dat een kortmoment als het ware 'uitgesponnen' wordt?
- (hoe) kan ik snel echter elkaar opgenomen foto-opnames tot een (vloeiende) film bewerken en daardoor iets zeichtbaar maken wat normaliter aan je oog wordt onttrokken?

Zelfportret van 60 seconden

Als aftrap van de nieuwe kwartaal-opdracht een zelfportret van 60 seconden, opgenomen tijdens het kijken naar 'Blood Simple' van de Coen Brothers.... Zie in mijn brilleglas hoe de hoofdpersoon vermoord wordt....:-)

Dagboek: reset & rethink

Vorige week zaterdag heb ik het project over Anneke succesvol afgesloten. Volgende week hoop ik te starten met het boek, want dat is vanaf het begin mijn doel geweest voor dit project.
Zodra het klaar is, zal ik op deze weblog presenteren met een link naar http://www.blurb.com/ waar het boek geprint zal worden.
Morgen staat alweer de eindbeoordeling voor de deur van het tweede project van dit kwartaal: het dagboek met subjectief-autonome beelden. Deze week heb ik een complete 'reset' en 'rethink' gemaakt voor dit project. Niet dat ik geen interessante beelden gemaakt had, daar zat het hem niet in. Het probleem was een beetje dat er te weinig handtekening inzat. Daarom heb ik deze week besloten om uit alle beelden die ik de afgelopen drie maanden gemaakt heb die beelden te selecteren die met herfst te maken; tenslotte was het de herfst die als seizoen een sterk stempel drukte op mijn gevoelens van de afgelopen drie maanden. Ik heb het aantal beelden en spreads nogal ingekrompen, maar uit het materiaal van de laatste drie maanden ook een aantal beelden geslecteerd die ik nog niet eerder had gebruikt. Hier is alvast een 'teaser':

Project 2 - Week 7 (Anneke)

Project 2 - Week 6 (Anneke)

Een selectie van de beelden die ik gisterenmiddag heb gemaakt. Ik denk dat er wel twee of drie foto's bij zijn, die passen binnen de reeks die gedurende de afgelopen weken langzamerhand is ontstaan.

'Subjectief-autonoom' dagboek... (week 5)

Oh ja, je zou bijna vergeten dat er dit kwartaal nog een tweede creatief project loopt: hierbij enkele beeldschetsen van de afgelopen weken. Uiteindelijk streef ik na een boek te 'componeren' met een aaneenschakeling van dagelijkse anecdotische beeldschetsen die als een soort 'stream of consciousness' uit elkaar voortvloeien.....

Project 2 - Week 5 (Anneke)

Deze week weer nieuwe beelden gemaakt, waarbij ik me vooral heb gefocuseert op een zeer essentieel deel van Anneke's leven, namelijk het gedeelte waarin ze zich intensief en succesvol bezig houdt met beeldende kunst.

Project 2 - Week 4 (Anneke)

Vandaag vrijdag.....

Vandaag werken aan twee projecten: het portret van Anneke, waarvoor ik begin deze week mijn beelden heb gemaakt, en tevens het dagboek met subjectief-autonome beelden. Wat dat dagboek betreft heb ik nog wat verder nagedacht en dit is een samenvatting van mijn overpeinzingen:
Ik wil mij wat betreft het dagboek houden aan de 'regels' van het 'klassieke' dagboek; dat wil zeggen dat je dagelijks of tenminste om de paar dagen iets vastlegt over je belevenissen, gevoelens en stemmingen.
Ik merk dat je stemming -binnen bepaalde marges - per dag kan wisselen. Soms is je stemming al meteen in mineur (zoals op de dag die begon met de aangebrande boterham - zie 18 november) maar op andere tijden daarentegen word je na je wakker worden al meteen gegrepen door iets dat je juist op een positieve manier raakt (zie beneden de foto's van schitterende herfstkleuren, nog net te zien door de bewasemde ruiten).
Ik kies er dus voor om geen rode draad als thema uit te werken, maar juist om voor een aantal specifieke dagen foto's te maken die als het ware anekdotische beeld-notities zijn. Ik merk dat de diepgang van die anekdotische notities kan varieren. Ook kun je spelen met de mate van concreetheid dan wel abstractie van je beeldnotities. En natuurlijk kun je met de combinatie van je (abstracte dan wel concrete) beelden boodschappen versterken, dan wel onderuit halen, dan wel een zeker cynisme of een dosis humor meegeven.
Wat essentieel is, is dat het zeer subjectief is, maar wel uitlegbaar.
Ik heb de afgelopen week twee scenario's gevolgd:
- op het moment dat je een bepaalde emotie voelt, meteen proberen met de camera vast te leggen waar het vandaan komt of waar het mee te maken heeft;
- soms gebeurt het echter ook dat je spontaan foto's maakt van onderwerpen en je pas achteraf afvraagt: waarom nam ik deze opname? Pas op dat moment realiseer je wat voor soort je gevoel je onbewust had op het moment dat je de ontspanner van je camera indrukte. Noemen ze dat niet introspectie..? :-)
Later vandaag beelden..... want daar gaat het om...

Project 2 - Week 3: nieuwe beelden

Deze week samen met Anneke gewerkt aan beelden die haar laten zien zoals ze is en zoals ze leeft. Ik heb het gevoel dat er langzamerhand materiaal begint te ontstaan waarin ik Anneke laat zien in de verschillende 'lagen' van haar bestaan. Behalve beelden uit het heden, hebben we ook nog wat foto's gemaakt die gerelateerd zijn aan de manische periode van Anneke, enkele jaren geleden. Ze was toen regelmatig op straat te zien, gekleed als heks, compleet met hoed en bezemsteel. De heks was voor haar een manier om zich te beschermen tegen de buitenwereld, specifiek in deze manische periode. Als heks durfde bijna niemand haar immers aan te spreken.