Docu Dagboek (1) - de eerste keuzes

Langzamerhand ben ik beginnen te denken over hoe ik het 'Docu Dagboek' project ga oppakken. Voor mij is in ieder geval duidelijk dat ik het dagboek ga maken vanuit mijzelf en niet vanuit een een bestaande of imaginaire persoon. Er zijn voor mij twee mogelijkheden: ik ga wat ik zou willen noemen vastleggen hoe mijn eigen 'kleine universum' zich verhoudt tot alles wat op dit moment gaande is op macro-niveau, zoals de financiele crisis, de mogelijkheden voor een meer duurzame maatschappij, Afganistan etc. etc. Of ik ga verder met iets wat ik een paar weken geleden al opgestart heb (zie eerder op de deze blog), namelijk een fotoserie over mijn vader. Mijn vader wordt dit jaar 88 jaar en woont nog steeds zelfstandig. Ik zou hem graag willen vastleggen zoals hij zijn dagelijkse leven leeft op zijn flat. Naast een aantal 'portretten' ook de hoekjes en details vast van zijn leefomgeving. Hij brengt vele uren op door op zijn flat, want hij is geleidelijk aan steeds immobieler geworden. Eens even over nadenken welke van de twee richtingen ik zal inslaan.

Licht opdracht

In het kader van de lichtopdracht heb ik een aantal opnamen gemaakt van mijn vader. Mijn vader wordt dit jaar 88 jaar en woont nog zelfstandig. Ik wil(de) hem graag vastleggen zoals hij zijn dagelijkse leven leeft op zijn flat. Naast een aantal 'portretten' leg(de) ik hoekjes en details vast van zijn leefomgeving.
Ik wil graag mijn vader zo natuurlijk mogelijk afbeelden. Daarom werkte ik als volgt. Ik gebruikte zoveel mogelijk het bestaande licht, maar vulde dit aan met een lichte dosis flitslicht.
Ik gebruikte mijn Nikon camera, waarbij de ingebouwde flitser als draadloze 'commander' fungeerde voor een SB600 flitser. Ik had mijn camera in mijn rechterhand terwijl ik mijn flitser links boven mijn hoofd tegen het plafond liet reflecteren. Ik had de flitser voorzien van een Lumiquest Mini Softbox om het licht nog verder te verzachten.
Hier zijn enkele opnames te zien, die ik op deze wijze heb gecreeerd.
Meestal werkte ik met een tijd van ca 1/60 seconde bij diafragma 3.5 en ISO 200.

Fotografen portret (4) - evaluatie

Afgelopen zaterdag was een fascinerende dag. Maar liefst achttien mini documentaires die werden vertoond op een groot scherm, waarop je overigens ook ineens heel duidelijk alle onvolkomenheden in je film zag...:-). Achttien mini docu's over meest heel interesante mensen, fotografen zowel als filmers.
Ik was heel tevreden over de eind-feedback die ik kreeg met betrekking tot mijn film over Dick Duyves, en dat geldt ook voor Shiva voor haar film over Juul Hondius. Onze voorbereidingen hebben duidelijk hun positieve effecten gehad en dat geldt nog het meest voor de investering die we de eerste weken van het project hebben gedaan. We maakten toen een mini portret van elkaar en daarbij liepen we letterlijk tegen alle valkuilen aan die je maar kunt tegenkomen: het soort van vragen dat je wilt stellen, de camera-opstelling en camera-voering, het gebruik van de microfoons, het geluid in het algemeen en last but not least de montage in Adobe Premiere en het overzetten vanuit Premiere naar DVD. Dat is dus iets wat we bij toekomstige projecten zeker moeten herhalen.
De 'lessons to be learned' focuseren zich wat mij betreft op:
1. een nog preciesere cameravoering (kadrering en compositie), en zeker ook
2. een nog verdere verbetering van het geluid.
Overigens nog een geweldig compliment voor Wout en Jeroen voor hun prachtige film over Eddy Posthuma de Boer. Eenvoud loont. Simpel, ingetogen en schitterend.

Fotografen portret (3)

Vorige week zaterdag was de dag van de 'sneak preview': zeer fascinerend om 18 portretten van elk circa 8 minuten voorbij te zien komen, elk in een eigen stijl en elk gefocuseerd op een interessante hoofdpersoon.
Mijn portret van Dick Duyves heb ik met heel veel ondersteuning van Shiva Faber heb gemaakt. Wij hebben vanaf het allereerste begin perfect samengewerkt. Shiva is planmatig, gedisciplineerd, niet bang om verschillende scenario's te exploreren, gezond eigenwijs en bovenal een perfectionist; verder is ze altijd in om voor een goede grap al was het alleen maar om iets dat volledig dreigde te mislukken weg te lachen zo dat we elkaar weer wat relativiteit konden bijbrengen.
Ten behoeve van de sessie van vorige week zaterdag heb ik een tamelijk ver afgemonteerde eerste versie gemaakt. Ik was er zelf redelijk tevreden over omdat ik vond en vind dat de specifieke persoonlijkheid van Dick redelijk uit de verf is gekomen.
Dick is een mens die zich meer uit in visuele taal dan in klassiek-grammaticale taal en ik had de hoop dat dat element goed uit mijn mini documentaire zou komen.
Ik had twee vragen die ik voordat ik de vertoning startte, aan iedereen stelde:
1. is de mix van visuele actie en verbale inhoudelijkheid enigszins in balans?
2. is het geluid (een mix van externe microfoon en interne microfoons van verschillende camera's) in orde?
Tijdens de opnamedag waren we in de gunstige omstandigheid dat we naast, een interview, ook wat actie-opnames konden maken. Met de auto zijn we naar de "rafelranden" van Amsterdam gereden, waar we net naast de auto-snelweg Dick-in-actie konden filmen. Met een lente-zon die op dat moment erg laag stond leverde dat een aantal prima opnames op. Juist die opnames had ik aan het begin van het portret gezet, maar ook aan het einde. Daar tussendoor had ik een aantal opnames van Dick gemonteerd, terwijl hij aan de hand van concrete foto's uitlegt hoe hij werkt, wat hij met zijn foto's wil zeggen en hoe zijn foto's als een groot geheel een verbinding met elkaar aangaan.
Afgaande op de reacties ben ik er redelijk in geslaagd om de 'actie-gedeelten' te laten balanceren met het 'verbale, meer inhoudelijke deel'. (Ook factueel klopte die balans overigens aardig: bedie delen duren opgeteld samen zo'n vier minuten).
Het commentaar spitste zich toe op:
- de kadans van het middengedeelte: dit is nu ritmisch nog niet goed en ook inhoudelijk kan het nog beter; het is ook nog wat te onrustig.
- het allereerste begin roept iets teveel het beeld op van een road-movie en is ook te lang.
- het vertonen van de foto's kan wat rustiger, waardoor ze meer en meer diepgaande aandacht krijgen.
- het geluid is zeker vatbaar voor verbetering maar is op zich alleszins aceptabel.
Met deze feedback in mijn hoofd ben ik deze week gestart een nieuwe versie te monteren.
Mijn belangrijkste doelstellingen zijn:
- de persoon van Dick met zijn hierboven genoemde kwaliteiten goed weer te geven
- een film te maken die zodanig gevarieerd is dat hij de aandacht blijft trekken
- de balans tussen actie en diepgang goed te krijgen respectievelijk goed te houden
- het snijden van de fragmenten op een zodanige wijze te doen dat er ritmiek ontstaat en geen 'stagnaties' of een ritme dat niet goed aanvoelt.

Vormstudies (6) - Mijn vijf 'eye openers'

In mijn vormstudie-boekje, dat ik vandaag heb ingeleverd, heb ik mijn belangrijkste nieuwe inzichten uit de afgelopen weken in de vorm van vijf ‘eye openers’ genoteerd.
Hier komen ze:
1.Hoe alles met alles samenhangt (over een framework, waarmee je foto’s in allerlei lagen kunt lezen)
2.Hoe een foto lekker in zijn vel kan zitten (over kader en kadrering)
3.Hoe je meer ‘personal touch’ creëert (over standpunten subjectiviteit)
4.Hoe je iemand’s ogen kunt laten ‘instappen en uitstappen’ (over compositie)
5.Hoe je je intuïtie kunt 'orkestreren' (over de synthese van inhoud en vorm)
De uitleg van deze punten is hieronder op deze weblog te vinden; het zijn immers inzichten die ik geleidelijk aan tussen februari en nu (eind maart) heb gekregen.

Vormstudies (5) - Compositie en beeldvertelling

Precies een week geleden hadden we de tweede en laatste sessie rond compositie. Deze was gericht op het maken van een kleine beeldvertelling gebaseerd op een abstract begrip. Alle elementen van compositie, plus de overige beelelementen moest je in ogenschouw nemen.
Ik weet niet waarom, maar toen ik de academie uitliep om te gaan filmen, had ik het woord ‘balans’ in mijn hoofd. Aangekomen bij een grote vijver, iets verderop tussen de appartementen, kreeg ik de ingeving shots te gaan maken van het rustig kabbelende water en van alle ‘rotzooi’ die mensen daar in het water hadden achtergelaten. Toen ik aan werken was, kwam het begrip ‘rust in vrede’ bij me boven. Het resultaat in de vorm van een aantal film stills zie je in onderstaande collage.

En nu de 'eye opener': wat door mij heen flitste was dat we ons in deze vormstudies steeds hebben gericht op één of een beperkt aantal beeld-variabelen. In de praktische werkelijkheid echter, dien je niet één maar àlle beeldgrammatica-elementen in ogenschouw te nemen en vervolgens pijlsnel en intuïtief een beslissing te nemen over hoe het beeld eruit moet gaan zien. Hierbij staat voorop datgene wat je inhoudelijk met je beeld wilt communiceren. Deze eye opener is tevens de ‘challenge’ voor de komende periode: probeer intuïtief en snel een synthese te creëren tussen inhoud en (alle elementen van de) vorm! Als je daarin slaagt, 'ben je er'!

Vormstudies (4) - wat leer je daar nou eigenlijk?

Psychologisch gezien leer je wellicht het meest als je (even) flink in verwarring wordt gebracht. De grond onder je voeten staat dan even te beven en je kunt een tijdje niets van wat je altijd had gedacht te kunnen. Waarom niet? Omdat er nieuwe inzichten en ideeën zijn, die je nog geen precieze plaats kunt geven, maar die wel staan te ‘wringen’ om ergens in je hersenpan een belangrijke rol te gaan spelen. Het probleem is echter: je weet nog niet welke rol. Ansel Adams heeft eens gezegd: ‘er zijn geen regels voor goede foto’s; er zijn enkel goede foto’s’. De kunst is dus onder de knie te krijgen hoe je zo’n goede foto maakt.... Uitleg over kadrering, standpunt en compositie helpt daar beslist bij. Je weet soms echter alleen nog niet hoe. Neem nou de sessie van afgelopen zaterdag toen compositie op de agenda stond. Compositie is het ordenen, componeren, stileren, vereenvoudigen, organiseren respectievelijk samenstellen van je beeldelementen. Met andere woorden: waar plaats je wat binnen je kader? Het kernwoord is hier ‘vlakverdeling’. De elementen die je tot je beschikking hebt zijn:
- lijnen,
- vlakken
- licht en contrast,
- lijn en richting,
- proportie,
- perspectief en diepte,
- ritme,
- herhaling,
- tonaliteit en kleur,
- focale scherptediepte, etc.
Tot zover de theorie maar nu de praktijk en de toepassing. Een belangrijke persoonlijke ‘eye opener’ van afgelopen zaterdag was dat je via compositie in feite de kijker met zijn of haar ogen laat ‘instappen’ in je beeld, waarna je er vervolgens voor zorgt dat diezelfde ogen op een natuurlijke manier verder stappen. Op deze wijze worden alle belangrijke beeldelementen van je vertelling ‘gescand’ en wordt je boodschap op een natuurlijke, attractieve en vooral verrassende en creatieve manier overgebracht. Vooral dat instap- en overstapverhaal is voor mij ‘food for thought’ en ‘food for inspiration’.
Over inspiratie gesproken: hierbij twee foto's van Jan Adriaans, respectievelijk William Eggleston. Tevens een van mijn beter geslaagde composities van afgelopen zaterdag.

Vormstudies (3) - 'standpunten'

Vorige week zaterdag de tweede ronde van vormstudies. Deze keer over standpunten. Aangezien ik de keer ervoor gefotografeerd had, was het nu filmen geblazen. Belangrijkste eye openers waren voor mij 1. het eerst eens rustig naar een bepaalde handeling kijken voordat je begint te filmen, 2. dan eens praten met degene die de handeling uitvoert (om beter te begrijpen waarom het gaat) en 3. degene die je filmt af en toe 'regisseren' om datgene in beeld te krijgen wat je in beeld wilt hebben teneinde het persoonlijk te maken (dit laatste is iets dat ik bij het fotograferen eigenlijk heel vanzelfsprekend doe, maar dat ik bij het filmen nog niet altijd als opportunity gebruikte). De eerste ronde filmen leverde zeer gemengde feedback op, maar de tweede ronde, gebaseerd op bovengenoemde eye openers, ging aanzienlijk beter. Hierbij een collage van beelden, gefilmd vanuit verschillende standpunten.

Vormstudies (2) - nogmaals 'kadreren'

Het kader is de beelduitsnede, het speelveld, de arena, het theater, of iets abstracter geformuleerd: een manier van afbakenen en organiseren van de werkelijkheid. Ik heb hieronder enkele foto's gepubliceerd uit de workshop van vorige week over kadreren.
Twee ervan zitten 'lekker in hun vel', de derde veel minder. Ik zei al eerder: het is moeilijk criteria te geven voor een goede kadrering. Wat je wel zou kunnen zeggen is:

1. het moet duidelijk zijn wat het hoofdonderwerp is;

2. alle elementen (passieve en actieve ruimtes moeten meedoen), en wel in het juiste ritme;

3. de zgn. restruimte moet niet al te groot zijn of een hele duidelijke functie hebben.

Maar ... ook de andere elementen van een goede compositie moeten natuurlijk goed zitten, zoals focus, moment van opname en standpunt.

over de de bovenste opname ben ik tevreden. Het kader brengt de muur en het schilderij op een niet alledaagse manier samen, waarbij het driehoekige vlekje in het midden van het beeld een cruciale rol speelt: het is niet alleen een mysterieuze plek maar het verbindt tevens het schilderij met de rechteronderhoek van het beeld, zodat een mooie diagonaal ontstaat van linksboven naar rechtsonder. Tegelijkertijd is er een diagonaal zichtbaar van linksonder naar rechtsboven, waardoor alle elementen in een soort van dynamisch evenwicht komen. Persoonlijk vind ik heel erg interessant het kleine witte puntje rechtsonder in beeld, dat precies 'the icing on the cake' is.

In de tweede foto onsluit het kader ook een dynamisch evenwicht tussen een diagonaal die loopt van het hoofdonderwerp (de beschilderde tafel) naar de stoel, rechtsboven. De verschillende vlakken vormen van links naar rechts gezien een mooi ritme. Van rechtsonder naar linksboven loopt een afgebroken lijn die je zou kunnen zien als een 'pseudo diagonaal'. Alle vlakken in het beeld hebben een rol en spelen hun partijtje mee. Persoonlijk vind ik dat de twee superkleine zwarte puntjes (rechts midden en boven midden) net de puntjes op de i zetten.

De derde foto is minder. Er zit wel spanning in, maar niet echt evenwicht, ook geen dynamisch evenwicht. De ruimte boven, die naar rechts toe sterk vervaagt, zou je in de terminologie van vorige week zaterdag 'restruimte' kunnen noemen en die restruimte is te groot, heeft niet echt een toevoegende waarde.

Vormstudies (1) - over 'kadreren' gesproken....

Ik dacht dat ik redelijk kon kadreren, maar sinds vorige week zaterdag (vormstudie 'kadreren') denk ik er geheel anders over....:-)
Na deze tot veel nadenken stemmende zaterdagsessie ben ik nog eens in de 'literatuur' gedoken. Ik heb de reader die we gekregen hebben nog eens doorgelezen, maar ik vond in mijn boekenkast ook een boek dat ik een jaar geleden aanschafte en dat ik nu weer opnieuw aan het lezen ben. Het is 'The Nature of Photographs' van Stephen Shore. Dit boek is een weerslag van zijn jarenlange lesgeven aan studenten van Bard College in New York. Stephen Shore beschrijft aan de hand van voorbeelden de verschillende lagen waaruit een foto kan bestaan, van het fysieke uiterlijk tot en met mentale verwerking van de foto in de hersenen van de kijker. Foto's hebben volgens Shore zonder uitzondering vier kwaliteiten gemeenschappelijk:

1. platheid (flatness) met 1 duidelijk standpunt van waaruit de foto gemaakt wordt,

2. uitsnede of kadrering (frame),

3. tijd (het moment waarop de foto gemaakt wordt), en

4. focus.

Deze vier kwaliteiten bepalen de visuele grammatica van de fotograaf. Zij zijn de middelen waarmee de fotograaf zijn kijk op de wereld verbeeldt. Door ze alle vier onder woorden te brengen, krijg je een beeld van hoe een kijker de foto kan 'lezen'. Stephen Shore beschrijft een aantal foto's en roept minstens zoveel vragen op, vragen die - net als vorige week zaterdag - nog lang door je hersenpan stuiteren zonder er een pasklaar antwoord op te hebben.

Neem nou bovenstaande foto, gemaakt door Helen Levitt in 1945. Shore zegt hierover: "De mannen op de voorgrond van deze foto hebben niet alleen een visuele relatie met elkaar maar ook met de lijnen van het kader. Het kader geeft de ruimte rondom de figuren energie. Deze formele kwaliteiten brengen de verschillende acties en actoren samen."

Shore voegt eraan toe: "Voor sommige foto's werkt het kader passief: het is daar waar het beeld eindigt. Voor andere foto's is het kader actief: de structuur van het het afgebeelde begint bij het kader en werkt zich naar binnen."

Voor mijn gevoel kun je het kader nauwelijks los zien van de overige drie kwaliteiten: standpunt, moment van fotograferen en focus. Alle vier de elementen werken namelijk nauw samen om een foto te maken die 'goed' is, dwz zijn beoogde doel bereikt.

Het is m.i dan ook moeilijk om te zeggen: dit zijn de twee of drie elementen die bepalen of een kadrering goed is. Natuurlijk, je zou kunnen zeggen dat er niet teveel 'niet gebruikte' ruimte (restruimte) in de foto moet zitten en dat alle elementen van het beeld mee moeten doen, maar al heel snel heb je het daarmee ook over de andere kwaliteiten die Stephen Shore opsomt: focus, moment en standpunt.

Enfin, het uit elkaar halen van deze verschillende elementen helpt wel om ze eens 1 voor 1 te bestuderen. Maar in de praktijk zal het altijd een samenspel van alle vier de kwaliteiten zijn die maakt of een 'compositie' goed in zijn vel zit oftewel 'lekker' is.

Fotografen portret (2)

In de tweede week van het project 'Serieel beeld' heb ik samen met Shiva het draaiboek afgewerkt dat we eerder hadden opgesteld (plan de campagne; zie week nr 1). Dat betekent dat we ons afgelopen week hebben ge
focuseerd op:
1. De keuze van de fotograaf en het project-technisch voorbereiden van dit project
Intussen heb ik de afspraak met Dick Duyves vastgelegd op 15 maart aanstaande.
Tegelijkertijd ben ik bezig zoveel mogelijk achtergrond informatie te verzamelen over hem. Dick is in afgestudeerd op St Joost. Ik ken zijn werk vanuit de periode dat hij onder meer voor Lost Boys werkte. Ik heb hem voor het eerst persoonlijk ontmoet toen ik vorig jaar in Amsterdam bij het ACF (Amsterdams Centrum voor Fotografie) aan een 8-weekse workshop deelname, getiteld "De rafelranden van de stad", over waar de stad ophoudt en iets anders begint. Dit transitie-gebied rondom een stad is meestal een zeer fascinerend tableau van prachtige objecten, die op het eerste gezicht op rotzooi lijken maar die je kunt optillen tot een niveau dat ver uitstijgt boven hun normale betekenis (zie ook: http://www.duyves.com/).
Onlangs verscheen een portfolio van hem in het Oostenrijkse foto magazine 'Eikon', getiteld 'casting mystery in reason's backyard'
2. Het inhoudelijk voorbereiden van het interview
We hebben een groslijst van vragen opgesteld die we dagelijks, als we nieuwe ingevingen krijgen, updaten, en waar we heel flexibel mee om willen gaan. We willen deze lijst eigenlijk gebruiken als een soort van checklist.
3. Het technisch voorbereiden van het filmen en monteren in Premiere.
Met de opnames uit de opstelling die vorige week gecreeerd hadden, zijn we aan de slag gegaan, gewoon om te experimenteren. Ik heb een gefilmd portretje gemaakt van Shiva op basis van het interview dat we hebben gemaakt vorige week. Vervolgens hebben we een college Premiere gehad van David, waarvoor we hem letterlijk eeuwig dankbaar zijn... Met een onuitputtelijk geduld bleef hij onze (in onze ogen intelligente, maar in zijn eigen ogen ongetwijfeld stupide) vragen beantwoorden....

Fotografen portret (1)

Serieel beeld, dat is de focus van onze nieuwe kwartaal-opdracht. Het accent is gericht op het maken van een portret van een fotograaf of filmer. Portret betekent in dit geval een audio-visuele vertelling van een minuut of acht. Op 4 april moet het portret klaar zijn en er wordt samengewerkt in tweetallen, waarbij beurtelings de een de ander helpt en omgekeerd. Voor deze nieuwe opdracht hebben Shiva en ik besloten samen te gaan werken.
Al op de eerste zaterdag, nu alweer anderhalve week geleden, zijn we allereerst gestart met het maken van longlists en shortlists van fotografen/filmers die we zouden kunnen beanderen.
Als leidraad gebruikten we hier onder meer voor de Nieuwe Geschiedenis van de Fotografie in Nederland. De lijst die we maakten, bestond onder meer uit namen zoals Bertien van Maanen, Viviane Sassen, Martine Stig, Marnix Goosens, Elspeth Diederix (allemaal ex-Solar fotografen trouwens), Hellen van Meene, Dick Duyves, Marrie Both, Raymond Rutting, Korrie Besems, Carl de Keijzer, Hans vd Meer, Jacqueline Hassink, Stefan Vanfleteren en Kadir van Lohuizen.
Vervolgens hebben we enkele criteria geformuleerd voor de uiteindelijke selectie van wie we willen benaderen:
1. de betreffende beroepspraktijk van de fotograaf in kwestie moet aansluiten bij wat ook onze eigen ambitie is; dit ligt ergens tussen documentair, autonoom en 'slow journalism';
2. het zou iemand moeten zijn die wat betreft agenda benaderbaar is en tijd wil/kan vrijmaken; 3. het moet iemand zijn die nog niet definitief zijn koers bepaalt heeft, maar nog zoekende is;
4. het moet iemand zijn die we qua werk bewonderen.
Op basis van een afweging van de verschillende criteria heb ik besloten om allereerst eens Dick Duyves te gaan benaderen en daarna de Solar fotografen.

Na het weekend heb ik samen met Shiva een plan de campagne opgesteld voor de komende zeven weken. In vogelvlucht bestaat dit plan van aanpak uit drie elementen:
1. het project-technisch voorbereiden van dit project (incl. time management)
2. het inhoudelijk voorbereiden van het interview
3. het technisch voorbereiden van het filmen en monteren.

Deze week hebben we een concept email gemaakt die we kunnen gaan toezenden aan onze 'kandidaat-slachtoffers', hetgeen overigens intussen al gebeurd is. Een van de fotografen (Dick Duyves) heeft in principe positief gereageerd.

We hebben een begin gemaakt met het opstellen van een gros-lijst van vragen die tijdens het interview gesteld kunnen worden.

Ook hebben we deze week een aantal documentaires van fotografen verzameld; zo heeft de Volkskrant momenteel een 'aanbieding van 4 DVD's met 4 verschillende documentaires, oa. Cartier Bresson, Annie Leibowitz en Edward Burtynsky (van Manufactured Landscapes). Ook op youtube holland doc staan een aantal documentaires over fotografen (o.a. Anton Corbijn). We gaan deze documentaires allemaal analyseren op inhoud en vormgeving, o.a. het in beeld brengen van het interview, tussenshots, shots die goed werken in een klein AV portret etc.

Tenslotte hebben we afgelopen donderdag in de AV-ruimte van St Joost een paar opstellingen gesimuleerd van camera's en microfoon. Dit om uit te proberen hoe de interactie tussen interviewer en slachtoffer uitpakt, hoe de verstaanbaarheid van het geluid is en of je de beelden van de camera aan de voorkant en de camera aan de zijkant gemakkelijk met elkaar kunt mixen (zie foto's met proefopstelling).

Marseille aan de hand van vuilcontainers

Mijn derde thema is ...: de vuilcontainer. Al op de eerste dag ontdekte ik dat Marseille een zeer geharmoniseerd systeem heeft voor vuilverzameling. Papier, glas, verpakking etc. worden strict gescheiden ingezameld door middel van containers die over de hele stad hetzelfde uiterlijk hebben. Overal waar ik liep zag ik wel ergens in een ooghoek zo'n grijze box verschijnen; langzamerhand werd het een obsessie. Totaal over de drie dagen heen maakte ik zo'n kleine 170 foto's van deze bakken. Waarom? Omdat ze als rode draad een prachtig 'vehikel' zijn om Marseille in al zijn facetten te laten zien. Hierbij een paar opnamen. Ik denk dat ik er nog een klein boekje van ga maken.

Marseille 3 - de rauwe en ongepolijste stad

Ik heb Marseille vooral ervaren als een 'rauwe' en ongepolijste stad. In het havengebied voelt de stad 'rauw' aan, maar als je aan de west-kant van de haven onder de autoweg-viaducten door naar het noorden loopt, kom je in een gebied terecht met minder hoogbouw - een gebied dat evenzeer ongepolijst is en daarnaast nog bizarre -bijna Amerikaanse trekken - vertoont ....

Marseille 2 - de banlieus

Alweer een week geleden dat we vertrokken naar Marseille en alweer drie dagen geleden dat we terugkeerden naar Nederland. Deze foto maakte ik zondag toen we in de shuttle bus van het Gare St-Charles naar de luchthaven reden. De banlieus van Marseilles...

Marseille 1 - de ferry naar Tunesie, Algerije en Marokko

Vanuit de haven van Marseille vertrekken elke dag veerboten naar Tunesie, Algerije en Marokko. We zagen hoogbeladen (oude) auto's in de rij staan tot ze de veerboot konden oprijden. Ook zagen we mensen die door kennissen naar het havengebied werden gebracht en vervolgens al lopend hun koffers omhoog zeulden, op weg naar de plaats op de veerboot waar ze aan boord konden gaan....

En nu de film....

Het laatste gedeelte van onze kwartaalopdracht is gericht op het toevoegen van bewegende beelden, of liever gezegd: is erop gericht een stilstaand beeld in te bedden in twee bewegende beelden waarvan het linker beeld de context schetst (en op deze wijze op een bepaalde manier het beeld 'legitimeert') en het rechter beeld mijn commentaar, bevestiging of kritiek weergeeft op het middelste beeld.
Voor mij was het onmiddellijk duidelijk dat het linker beeld moest zijn gerelateerd aan tv, en wel aan al die reclamebokken die kindertekenfilms omringen, met name in de sinterklaas- en kersttijd. Zo is immers in allereerste instantie mijn belangstelling voor dit onderwerp ook tot stand gekomen. Kinderen zijn 'kinderlijk-naief'en daardoor voor de 'fabrikant-verleider' een gemakkelijke prooi; je ziet dat bijna letterlijk op het gezicht van het afgebeelde kind in mijn tweeluik gebeuren. Overigens dient dan vanzelfsprekend ook nog de uiteindelijke 'koper' (ouders, opa's, oma's, etc.) verleid en overtuigd te worden, maar dat gebeurt meestal via het kind als intermediair. Ik vond het wel een uitdaging om niet het hele beeld maar slechts een gedeelte ervan te filmen, zodat je duidelijk de matrix-structuur van de tv kunt zien (het moet dan wel een 'ouderwetse' beeldbuis tv zijn overigens). Gedurende het filmen kwam steeds opnieuw een vraag op die me al eerder had bezig gehouden: wat zijn eigenlijk de wettelijke en ethische 'regels' voor dit soort van reclame blokken; ik moet me hierin nog eens verdiepen. Als rechterbeeld heb ik ervoor gekozen iets te laten zien van wat de nacht van oud-op-nieuw in veel westelijke landen is geworden, of liever gezegd waartoe deze nacht is verworden. De nacht van 2008 op 2009 staat nu bekend als een 'relatief rustige' nacht. Toch zijn er aleen in Den Haag al zestig(!) auto's in brand gestoken. Wat ik wil oproepen is de vraag: is er een verband tussen de enorme hoeveelheid consumptie waarmee kinderen worden volgestopt, de vaak hiermee gepaard gaande verminderde persoonlijke aandacht voor hen, en zaken als apathie en in dit geval excessieve agressie en vandalisme?
Onder meer op basis van de reacties en gesprekken naar aanleiding van de 'voor-vertoning' vorige week zaterdag zal ik mijn filmjes een stuk simpeler maken en tevens het moordende tempo wat vetragen. Daarnaast heb ik me voorgenomen ook nog een andere versie te maken, een versie die wat betreft zijn rechterbeeld enigszins dichter in de buurt blijft van het oorspronkelijke thema 'hyper-consumptie'. Ik moet er nog eens een nachtje over slapen welke versie ik zaterdag zal presenteren. De kernvraag hierbij zal worden: hoe bereik ik een goede balans tussen 'bold statement' en 'geloofwaardigheid'?

Verleid en bezweken.......

Veel nagedacht over welke twee beelden in een tweeluik nu het beste de totale opdracht kunnen weergeven. Het moet om drie elementen gaan, die alle drie in de gekozen beelden (het liefst onmiddellijk) herkenbaar zijn: 1. de verleiding, 2. de consumptie (of misschien zelfs de hyper-consumptie) en 3. het commentaar op beide. Overdrijving kan een belangrijke stijlvariant zijn om je boodschap over te brengen en daarom ben ik uiteindelijk terecht gekomen bij het hier weergeven tweeluik: links de fascinatie van het kind voor alles wat op het (super)grote en daardoor nog meer imposante beelscherm gebeurt. Rechts de apathie van het kind dat verleid is en zijn ouders heeft 'overtuigd' voor de verleiding te bezwijken door een enorme hoeveelheid speelgoed aan te schaffen, maar .... intussen zelf is bezweken aan alle stimuli die deze enorme hoeveelheid speelgoed elke keer oproept: waar ga ik nu weer mee spelen en wil ik eigenlijk nog wel spelen ... apathie dus....

Mise-en-scene (2)

Soms zien anderen bepaalde elementen in je foto's waar je zelf intussen blind voor geworden bent. Zo ook in dit geval (zie Mise-en-scene deel 1). Wat ikzelf over het hoofd heb gezien is dat de 'verdrinken-in-speelgoed-foto's' gemaakt lijken te zijn in een tweede hands speelgoedzaak in plaats van in een realistische thuis-setting. Dit kwam kristalhelder naar voren in de zaterdag-bespreking en ik kan alleen maar zeggen dat ik het er bij nader inzien mee eens ben.
Daarom heb ik een tweede foto-sessie georganiseerd, maar dan in een thuis-situatie. Ook nu gearrangeerd dat er een overweldigende hoeveelheid speelgoed aanwezig is. De foto die ik gekozen heb, verbeeldt dat het gefotografeerde kind iets paradoxaals doet: hij taalt niet naar het speelgoed, maar vermaakt zich daarentegen kostelijk met een ballon van enkele eurocenten. Een tweede door mij geselecteerde foto laten het kind zien temidden van al zijn speelgoed, maar in plaats van gelukkig te zijn, beleeft hij een geisoleerd, apathisch moment en zonder ook maar een seconde interesse te hebben in zijn enorme hoeveelheid speelgoed.

Mise-en-scene (1)

Met als startpunt de foto van het jongetje dat met zijn ogen letterlijk gekluisterd is aan het met verleidingen overladen beedscherm, heb ik de afgelopen periode geexploreerd wat de 'tweede foto' zou moeten zijn. Het criterium is dat het tweede beeld een tweeluik vormt met het eerste beeld, in die zin dat het eerste beeld de 'oorzaak' representeert en het tweede beeld het gevolg: de zwakte die het gevolg is van het toegeven aan de verleiding. En, oh ja... het tweede beeld moet ook nog een geensceneerd beeld zijn, en niet alleen dat, maar ook nog eens in een realistische setting. Mise-en-scene dus, maar hoe aan te pakken? Het eerste wat in mij opkwam, is dat het tweede beeld moet uitdrukken dat kinderen letterlijk bedolven worden onder vele soorten speelgoed en wel op een zodanige wijze dat er dikwijls een totale verzadiging optreedt. Dat gevoel van verzadiging wil ik graag uitdrukken in de tweede foto... de verbeelding van kinderen die, figuurlijk gesproken, verdrinken in de massale hoeveelheid speelgoed die ze hebben gekregen. Wonder boven wonder verscheen er half december in de Volkskrant, nota bene op de voorpagina, een beeld uit een fotoserie van de Koreaande fotograaf JeongMee Yoon, getiteld 'the Pink & Blue project'. Dit project verbeeldt exact hetzelfde als wat ik zojuist schetste, namelijk het bedolven worden onder speelgoed en het er op zijn zachtst gezegd niet gelukkiger van worden. Food for inspiration.
Als een eerste poging om mijn gedachten vorm te geven heb ik met behulp van een strijkplank en een eetkamertafel een stellage gebouwd van speelgoed en alleen maar speelgoed. Ik heb geprobeerd enkele kinderen af te beelden alsof ze letterlijk verdronken of zelfs bedolven zijn onder het speelgoed.

Verleiding en consumptie (3) - een bombardement van stimuli

Uiteindelijk heb ik ervoor gekozen om verder te gaan met de verleiding waarmee kinderen (en dus ook indirect hun ouders) geconfronteerd worden. Waarom? Omdat ik met name in de sinterklaas-periode gefascineerd ben geraakt door het op kinderen gerichte verleidingmechanisme dat zich afspeelt voor en na het sinterklaas-jouraal. Niet zozeer vanwege sinterklaas maar vanwege het meer generieke bombardement van stimuli dat op kinderen wordt gericht en dat met name in deze periode zijn hoogtepunt bereikt. Overigens waarschijnlijk ook omdat ik juist in deze week de gelegenheid had dit fenomeen vast te leggen op een manier die sprekend is. Hierbij mijn fotografische schetsen, die pogen te verbeelden wat er gebeurt in het verleidingsproces en in de eerste stap van het consumptie-proces (wat gebeurt er op de shop floor?), waar de verleiding verder wordt aangewakkerd en geconcretiseerd.

Verleiding en consumptie (2) Oh ja....

Oh ja... ik zou bijna vergeten te vertellen dat ik die eerste week ook nog wat nadrukkelijker gekeken heb naar het consumeren zelf. Ik heb tijdens een koopzondag een hoge positie uitgekozen in de buurt van de mediamarkt en mensen gefotografeerd die met tassen vol aankopen het zebrapad overstaken. Helaas niet allemaal met rood-wit gestreepte tassen, want dat zou het effect nog verder hebben verstevigd. In de loop van zo'n proces komen er trouwens nog veel meer aspecten en vragen bij je op: waar eindigt verleiding en begint consumptie? kan consumptie op zichzelf ook weer een verleiding zijn? Bijvoorbeeld als je de consumptie van iemand anders waarneemt (een paar schitterende sportschoenen of de nieuwste ipod) en dan vervolgens geprikkeld wordt om zelf ook tot een dergelijke aankoop over te gaan. Ook het onderscheid cq overeenkomst tussen verleiding, consumptie en verslaving is interessant om te beschouwen. Of het onderscheid cq overlap tussen verleiding en 'waarschuwen voor' cq 'overtuigen' (bijvoorbeeld anti-rook reclames).... Ook hier wat fotografische schetsen, inclusief de 'car seduction' (allernieuwste Jaguar, gefotografeerd door de grafiti besoten ruit van een telefooncel in Antwerpen, waardoor de magic van de aantrekkingskracht alleen maar groter wordt) en een viertal shots gemaakt in een grote speelgoedketen, alle vier gedomineerd door producten in een kleur die kinderen letterlijk en figuurlijk een rose waas voor de ogen verschaft.